काठमाडाैँ । एनएमबी बैंक लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। बैंकले समीक्षा अवधिमा रु. ४ अर्ब १ करोड ३६ लाख खुद नाफा आर्जन गरेको छ, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको रु. २ अर्ब ८५ करोड ४६ लाखको तुलनामा ४०.६० प्रतिशतले बढी हो ।
यससँगै प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) पनि ३६.३५ प्रतिशतले बढेर रु. १४.८० बाट रु. २०.१८ पुगेको छ। यसले बैंकको नाफा वृद्धि शेयरधनीको प्रत्यक्ष प्रतिफलमा समेत सकारात्मक रूपमा रूपान्तरण भएको संकेत गर्छ।
यद्यपि, यो नाफा वृद्धि मुख्यतः ब्याज खर्चमा आएको कमी, कोषको लागत घट्नु र सञ्चालन दक्षतामा सुधारका कारण सम्भव भएको देखिन्छ, व्यवसाय विस्तारको प्रभाव मात्र भने होइन।
यस त्रैमासिक नतिजाको मुख्य आधार ब्याज खर्चमा आएको १८.४७ प्रतिशतको उल्लेखनीय कमी हो।
खुद ब्याज आम्दानी र गैरब्याज आम्दानीमा सुधार
कुल ब्याज आम्दानी ५.५१ प्रतिशतले घटे पनि कोषको लागत घटाउन सफल भएकाले खुद ब्याज आम्दानी (NII) १७.५२ प्रतिशतले बढेको छ। यसले घट्दो ब्याजदरको वातावरणमा बैंकले निक्षेपको लागत प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्दै मार्जिन विस्तार गर्न सफल भएको देखाउँछ।
तर, अर्कोतर्फ खराब कर्जा (Gross NPL) अनुपात ४.११ प्रतिशतबाट बढेर ४.९१ प्रतिशत पुगेको छ भने कर्जा नोक्सानी व्यवस्था खर्च (Impairment) पनि ४३.१५ प्रतिशतले बढेको छ। यी सूचकहरूले सम्पत्तिको गुणस्तरमा दबाब बढ्दै गएको संकेत गर्छन्।
बैंकको खुद नाफा र प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) मा देखिएको प्रभावशाली वृद्धि मुख्यतः ब्याज खर्च घटाएर हासिल गरिएको लागत दक्षता र सञ्चालन सुधारको परिणाम हो, कर्जा ९.३३ प्रतिशतले विस्तार भएकै कारण मात्र होइन।
अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, यो नाफा वृद्धि खराब कर्जा अनुपात ५ प्रतिशतको सीमातर्फ उन्मुख भइरहेको र प्रोभिजन कभरेज अनुपात ९८.३८ प्रतिशतबाट घटेर ९२.५७ प्रतिशतमा झरेको अवस्थामा प्राप्त भएको हो।
त्यसैले बैंकको नाफा बलियो देखिए पनि यसको गुणस्तर, जोखिम प्रोफाइल र दीर्घकालीन दिगोपनालाई आगामी त्रैमासहरूमा अझ नजिकबाट मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
त्रैमासिक कारोबार समीक्षा
खुद ब्याज आम्दानी (NII) रु. ८०.२१ अर्बबाट बढेर रु. ९४.२६ अर्ब पुगेको छ। कुल ब्याज आम्दानी ५.५१ प्रतिशतले घटे पनि ब्याज खर्च १८.४७ प्रतिशतले घटेपछि NII मा उल्लेखनीय सुधार देखिएको हो। यसले बैंकले घट्दो ब्याजदरको चक्रबाट दायित्व (Deposit) पक्षमा बढी लाभ लिन सफल भएको संकेत गर्छ, जुन हालै सिद्धार्थ बैंकमा देखिएको प्रवृत्तिसँग पनि मेल खान्छ।
यस्तै, खुद शुल्क तथा कमिशन आम्दानी १८.६ प्रतिशतले बढेर रु. २५.९१ अर्ब पुगेको छ भने नेट ट्रेडिङ आम्दानी झन्डै दोब्बर वृद्धि हुँदै रु. ३.६१ अर्बबाट रु. ६.८१ अर्ब पुगेको छ । यसले ब्याजबाहेकका आम्दानी स्रोतहरू पनि बलियो बन्दै गएको देखाउँछ।
सञ्चालन दक्षताले बढायो नाफा
सञ्चालन खर्चमा भने बैंकले उल्लेखनीय अनुशासन कायम गरेको देखिन्छ । कर्मचारी खर्च केवल ०.३ प्रतिशतले मात्र बढेको छ, जबकि कुल सञ्चालन आम्दानी १९.६६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यही कारण सञ्चालन नाफा २९.०६ प्रतिशतले बढेर रु. ६१.१८ अर्ब पुगेको छ ।
तर, हानी व्यवस्था खर्च (Impairment) ४३.१५ प्रतिशतले बढेर रु. २३.४५ अर्ब पुगेपछि सञ्चालन नाफाको केही हिस्सा त्यसले खाएको देखिन्छ । फलस्वरूप, खुद सञ्चालन आम्दानीको वृद्धि करिब १५.५ प्रतिशतमा सीमित भएको छ, जुन सञ्चालन नाफा वृद्धिभन्दा उल्लेखनीय रूपमा कम हो। यद्यपि, खुद नाफा ४०.६ प्रतिशतले बढेर रु. ४०.१४ अर्ब पुगेको छ, जुन करपूर्व नाफाको ४०.७ प्रतिशत वृद्धिसँग लगभग मेल खान्छ। यसले कर दरमा उल्लेखनीय परिवर्तन नभएको संकेत गर्दछ ।
सम्पत्ति संरचनामा रणनीतिक परिवर्तन
बैंकको कुल सम्पत्ति १३.०२ प्रतिशतले बढेर रु. ३५१.५९ अर्बबाट रु. ३९७.३८ अर्ब पुगेको छ । सम्पत्ति संरचनामा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिँदै लगानी सेक्युरिटीज ५८.८ प्रतिशतले वृद्धि भएर रु. ५१.६२ अर्ब पुगेको छ । विपरीत, नगद तथा नगद बराबर सम्पत्ति ३६.६ प्रतिशतले घटेर रु. ३३.३९ अर्बबाट रु. २१.१७ अर्बमा सीमित भएको छ। यसले बैंकले न्यून प्रतिफल दिने निष्क्रिय नगदलाई उच्च प्रतिफल दिने लगानी उपकरणतर्फ पुनः विनियोजन गरेको संकेत गर्छ। यस्तो सम्पत्ति व्यवस्थापन रणनीतिले ब्याज आम्दानी र समग्र नाफा वृद्धिमा सकारात्मक योगदान पुर्याएको देखिन्छ ।
कर्जा विस्तारभन्दा निक्षेप वृद्धि तीव्र
ग्राहक कर्जा ९.३३ प्रतिशतले बढेर रु. २२८.४६ अर्बबाट रु. २४९.७६ अर्ब पुगेको छ, जुन कुल सम्पत्ति वृद्धिदर (१३.०२%) भन्दा कम हो। अर्कोतर्फ, निक्षेप १२.१७ प्रतिशतले वृद्धि भएर रु. ३१५.१२ अर्ब पुगेको छ भने सापटी (Borrowing) ५१.६८ प्रतिशतले घटेर रु. ३९.८८ अर्बबाट रु. १९.२७ अर्बमा झरेको छ। यसले बैंकले महँगो थोक सापटीमा निर्भरता घटाउँदै तुलनात्मक रूपमा सस्तो निक्षेपमार्फत स्रोत व्यवस्थापन गरेको स्पष्ट देखिन्छ। यस्तो दायित्व व्यवस्थापन रणनीतिले ब्याज खर्च घटाउन सहयोग गरेको छ, जुन खुद ब्याज आम्दानी (NII) र समग्र नाफा वृद्धिको प्रमुख आधार बनेको देखिन्छ।
कर्जा गुणस्तरमा बढ्दो दबाब
कर्जा तथा सम्पत्तिको गुणस्तरतर्फ भने यो त्रैमासका सबैभन्दा चिन्ताजनक संकेतहरू देखिएका छन्। खराब कर्जा (Gross NPL) अनुपात ४.११ प्रतिशतबाट बढेर ४.९१ प्रतिशत पुगेको छ, जुन नियामकीय रूपमा संवेदनशील मानिने ५ प्रतिशतको सीमाको निकै नजिक हो। खुद खराब कर्जा (Net NPL) पनि १.५८ प्रतिशतबाट १.६६ प्रतिशत पुगेको छ।
अझ महत्त्वपूर्ण रूपमा, प्रोभिजन कभरेज अनुपात (Loan Loss Provision to Total NPL) ९८.३८ प्रतिशतबाट घटेर ९२.५७ प्रतिशतमा झरेको छ। यसले बढ्दो खराब कर्जाको तुलनामा सम्भावित नोक्सानी वहन गर्ने बैंकको सुरक्षा बफर कमजोर बन्दै गएको संकेत गर्छ। बैंकले व्यवस्थापन विश्लेषणमै 'Challenges in Recovery and Collection' लाई प्रमुख चुनौतीका रूपमा स्वीकार गरेको छ ।
जसले कर्जा असुली प्रक्रियामा व्यावहारिक कठिनाइ अझै कायम रहेको पुष्टि गर्छ। यद्यपि, यस अवधिमा हानि व्यवस्था खर्च (Impairment) ४३.१५ प्रतिशतले बढाइएको देखिएकाले बढ्दो जोखिमलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास भने बैंकले गरिरहेको देखिन्छ।
तरलता र पुँजी आधार थप सुदृढ
तरलता र पुँजी पर्याप्तताको अवस्थामा भने बैंकले उल्लेखनीय सुधार हासिल गरेको छ। पुँजी कोष पर्याप्तता अनुपात (CAR) ११.९२ प्रतिशतबाट बढेर १२.७३ प्रतिशत पुगेको छ भने टियर–१ पुँजी अनुपात ९.०५ प्रतिशतबाट ९.९० प्रतिशतमा उक्लिएको छ।
यो सुधारको मुख्य आधार रु. ३ अर्ब बराबरको ८.२५ प्रतिशत स्थायी गैरसञ्चित अग्राधिकार शेयर (PNCPS) निष्कासन हो, जसलाई माघ ४, २०८२ मा पूँजीकरण गरिएकाले अतिरिक्त टियर–१ पुँजी र नोक्सानी वहन गर्ने क्षमता दुवै सुदृढ भएका छन्।
तरलताको अवस्था पनि सहज देखिन्छ। तरल सम्पत्ति अनुपात (NLA) २७.३९ प्रतिशतबाट बढेर २८.९९ प्रतिशत पुगेको छ भने कोषको औसत लागत ५.०६ प्रतिशतबाट घटेर ३.७४ प्रतिशतमा झरेको छ। यसले घट्दो ब्याजदरको वातावरणबाट बैंकले प्रत्यक्ष लाभ उठाउँदै स्रोतको लागत प्रभावकारी रूपमा घटाउन सफल भएको देखाउँछ।
शेयरधनी प्रतिफल र मूल्याङ्कन
शेयरधनी प्रतिफलका सूचकहरू पनि उल्लेखनीय रूपमा सुधारिएका छन्। प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) रु. १४.८० बाट बढेर रु. २०.१८ पुगेको छ, जुन ३६.३५ प्रतिशतको वृद्धि हो।
यद्यपि, यो वृद्धि खुद नाफाको ४०.६ प्रतिशत वृद्धिभन्दा केही कम छ, किनभने शेयर पुँजी रु. १८.३७ अर्बबाट रु. २२.२९ अर्ब (PNCPS सहित) पुगेपछि सामान्य डाइल्युसनको प्रभाव देखिएको छ।
प्रतिशेयर नेटवर्थ रु. १७४.४९ बाट रु. १८१.१५ र प्रतिशेयर कुल सम्पत्ति मूल्य रु. १,९१४.२९ बाट रु. २,०६०.५७ पुगेको छ, जसले शेयरधनीको आधारभूत मूल्यमा पनि सुधार आएको देखाउँछ।
दोस्रो बजारमा बैंकको शेयर मूल्य समीक्षा अवधिमा रु. २३० देखि रु. २५७ को दायरामा कारोबार भई रु. २३९.५० मा बन्द भएको छ। यस अवधिमा मूल्य-आम्दानी अनुपात (P/E) १८.२२ गुणाबाट घटेर ११.८७ गुणामा झरेको छ। यसको प्रमुख कारण शेयर मूल्यभन्दा नाफा उल्लेखनीय रूपमा तीव्र गतिमा बढ्नु हो।
यसले बैंकको मूल्याङ्कन तुलनात्मक रूपमा आकर्षक बन्दै गएको संकेत दिन्छ, यद्यपि लगानी निर्णय गर्दा सम्पत्तिको गुणस्तर र खराब कर्जाको बढ्दो जोखिमलाई पनि सँगसँगै मूल्याङ्कन गर्न आवश्यक हुन्छ।
नाफा वृद्धिको वास्तविक आधार
वार्षिक आधारमा हेर्दा बैंकको खुद नाफा ४०.६ प्रतिशतले बढेको छ, जबकि कुल सम्पत्ति १३.०२ प्रतिशत, निक्षेप १२.१७ प्रतिशत र कर्जा ९.३३ प्रतिशतले मात्र विस्तार भएको छ। यसले नाफा वृद्धि व्यवसायको आकार विस्तारभन्दा बढी मार्जिन सुधार र सञ्चालन दक्षताबाट आएको स्पष्ट संकेत गर्छ।
विशेषगरी ब्याज खर्चमा आएको उल्लेखनीय कमी, सस्तो निक्षेपमार्फत स्रोत व्यवस्थापन तथा कर्मचारी खर्चलाई लगभग स्थिर राख्न सफल भएकाले बैंकले सञ्चालन दक्षता उल्लेखनीय रूपमा सुधार गरेको देखिन्छ।
प्रतिफलका प्रमुख सूचकहरू पनि सकारात्मक दिशामा उक्लिएका छन्। वार्षिकीकृत आधारमा इक्विटीमा प्रतिफल (ROE) ९.३४ प्रतिशतबाट बढेर ११.५८ प्रतिशत र सम्पत्तिमा प्रतिफल (ROA) ०.८८ प्रतिशतबाट बढेर १.०४ प्रतिशत पुगेको छ।
यसले बैंकको आम्दानी सिर्जना गर्ने क्षमता अघिल्लो वर्षको तुलनामा बलियो भएको पुष्टि गर्छ। यद्यपि, बढ्दो खराब कर्जा, घट्दो प्रोभिजन कभरेज र असुलीसम्बन्धी चुनौतीलाई मध्यनजर गर्दा यो उच्च प्रतिफल दीर्घकालसम्म कायम रहन्छ कि रहँदैन भन्ने पक्ष आगामी त्रैमासहरूमा विशेष रूपमा निगरानी गर्नुपर्ने देखिन्छ।
यस त्रैमासमा के परिवर्तन भयो?
बैंकले समीक्षा अवधिमा उल्लेखनीय वित्तीय सुधार हासिल गरेको छ। खुद नाफा ४०.६ प्रतिशत र प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) ३६.३५ प्रतिशतले वृद्धि हुनु उद्योगकै तुलनामा बलियो प्रदर्शन हो। कोषको लागत ५.०६ प्रतिशतबाट घटेर ३.७४ प्रतिशतमा आउनु तथा महँगो थोक सापटी ५१.६८ प्रतिशतले घटाउनु बैंकको प्रभावकारी स्रोत व्यवस्थापनको संकेत हो।
यससँगै खुद ब्याज आम्दानी (NII), ROE र ROA मा सुधार देखिएकाले बैंकको आम्दानी सिर्जना गर्ने क्षमता अझ सुदृढ बन्दै गएको छ। रु. ३ अर्बको PNCPS निष्कासनपछि पुँजी कोष पर्याप्तता अनुपात १२.७३ प्रतिशत पुगेको छ, जसले पुँजी आधार र नोक्सानी वहन गर्ने क्षमता थप मजबुत बनाएको छ।
साथै, P/E अनुपात १८.२२ गुणाबाट घटेर ११.८७ गुणामा झर्नुले नाफा वृद्धि शेयर मूल्य वृद्धिभन्दा तीव्र रहेको र बैंकको मूल्याङ्कन तुलनात्मक रूपमा आकर्षक बन्दै गएको संकेत गर्दछ।
जोखिमका संकेतहरू
सकारात्मक नतिजाका बाबजुद केही जोखिमका संकेत पनि स्पष्ट देखिएका छन्। खराब कर्जा (Gross NPL) अनुपात ४.९१ प्रतिशत पुगेको छ, जुन ५ प्रतिशतको संवेदनशील सीमाको निकै नजिक हो।
त्यस्तै, प्रोभिजन कभरेज अनुपात ९८.३८ प्रतिशतबाट घटेर ९२.५७ प्रतिशतमा झरेकाले बढ्दो खराब कर्जाको तुलनामा जोखिम बफर कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ। हानि व्यवस्था खर्च (Impairment) ४३.१५ प्रतिशतले बढेकाले नाफाको गुणस्तर र यसको दीर्घकालीन दिगोपनामाथि प्रश्न उठ्ने आधार बनेको छ।
साथै, नगद तथा नगद बराबर सम्पत्ति ३६.६ प्रतिशतले घटेको छ। यद्यपि यसको केही हिस्सा उच्च प्रतिफल दिने लगानीतर्फ स्थानान्तरण गरिएको देखिए पनि, भविष्यमा तरलता व्यवस्थापनलाई निरन्तर नजिकबाट अनुगमन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
नाफाको गुणस्तर र दिगोपनाको प्रश्न
समग्रमा हेर्दा बैंकमा देखिएका परिवर्तनमध्ये कोषको लागत र ब्याज खर्चमा आएको कमी, साथै पुँजी आधारमा भएको सुदृढीकरण दीर्घकालीन संरचनात्मक सुधारका रूपमा लिन सकिन्छ।
विपरीत, खराब कर्जा (NPL) मा भएको वृद्धि र प्रोभिजन कभरेजमा आएको गिरावट भने सुस्त कर्जा असुली, आर्थिक मन्दीको प्रभाव तथा प्रतिस्पर्धात्मक बैंकिङ वातावरणजस्ता चक्रीय कारकसँग बढी सम्बन्धित देखिन्छ। त्यसैले समीक्षा अवधिमा देखिएको प्रभावशाली नाफा यी सकारात्मक र नकारात्मक दुवै प्रवृत्तिको संयुक्त परिणाम हो।
केवल नाफा बढेको आधारमा निष्कर्ष निकाल्नु पर्याप्त हुँदैन; नाफा कुन स्रोतबाट आएको हो, त्यसको गुणस्तर कस्तो छ र आगामी दिनमा त्यो दिगो रहन्छ कि रहँदैन भन्ने पक्षलाई पनि समान रूपमा विश्लेषण गर्न आवश्यक देखिन्छ।
समष्टिगत आर्थिक परिप्रेक्ष्य
नेपाल राष्ट्र बैंकको सहज मौद्रिक नीतिको प्रभाव एनएमबी बैंकको वित्तीय नतिजामा स्पष्ट देखिएको छ। आधार दर (Base Rate) ६.२२ प्रतिशतबाट घटेर ५.११ प्रतिशतमा झर्दा बैंकको कोषको लागत उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ, जसले ब्याज खर्च कम गर्दै खुद ब्याज आम्दानी (NII) र समग्र नाफा सुधार्न महत्त्वपूर्ण योगदान दिएको छ।
तर, बैंकले व्यवस्थापन विश्लेषणमा औंल्याएझैं राजनीतिक अस्थिरता, सुस्त आर्थिक गतिविधि तथा लगानीका लागि चुनौतीपूर्ण व्यवसायिक वातावरणका कारण कर्जा विस्तार अपेक्षाकृत कमजोर रह्यो। निक्षेप १२.१७ प्रतिशतले बढ्दा कर्जा वृद्धि ९.३३ प्रतिशतमा सीमित रहनुले निजी क्षेत्रको ऋण माग अझै पूर्ण रूपमा पुनर्जीवित नभएको संकेत गर्छ।
साथै, नेपाल FATF को ग्रे लिस्टमा रहनुले समग्र वित्तीय प्रणालीका लागि थप संरचनात्मक जोखिम सिर्जना गरेको छ, जसले भविष्यमा वैदेशिक लगानी, अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ सम्बन्ध (Correspondent Banking) तथा नियामकीय अनुपालन लागतमा प्रभाव पार्न सक्ने सम्भावना रहेको बैंकले पनि औंल्याएको छ।
समग्रमा एनएमबी बैंकको आ.व. २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक नतिजाले व्यवसायको आकार विस्तारभन्दा सञ्चालन दक्षता र लागत व्यवस्थापनमार्फत हासिल गरिएको बलियो नाफा वृद्धि को चित्र प्रस्तुत गर्छ। ब्याज खर्चमा आएको उल्लेखनीय कमी, कोषको लागत घट्नु, लगानी पोर्टफोलियोको पुनर्संरचना तथा सञ्चालन खर्चमा कायम गरिएको अनुशासनले खुद नाफा र प्रतिशेयर आम्दानीमा उल्लेखनीय सुधार ल्याएको छ।
तर, यही अवधिमा खराब कर्जा अनुपात ५ प्रतिशतको सीमातर्फ उन्मुख हुनु, प्रोभिजन कभरेज घट्नु तथा हानि व्यवस्था खर्च तीव्र रूपमा बढ्नुले सम्पत्तिको गुणस्तरमा दबाब बढ्दै गएको संकेत पनि दिएको छ।
त्यसैले हालको नाफा प्रभावशाली देखिए पनि यसको दीर्घकालीन दिगोपना अब कर्जा गुणस्तर सुधार, प्रभावकारी असुली व्यवस्थापन र जोखिम नियन्त्रणमा निर्भर रहनेछ। आगामी त्रैमासहरूमा व्यवस्थापनले नाफा वृद्धिसँगै सम्पत्तिको गुणस्तर सन्तुलित राख्न सकेमा मात्र हालको प्रदर्शनलाई दिगो उपलब्धिका रूपमा लिन सकिनेछ।
(यो विश्लेषण सार्वजनिक वित्तीय विवरणका आधारमा तयार गरिएको हो। यसको उद्देश्य सूचना र विश्लेषण प्रदान गर्नु मात्र हो, लगानी सल्लाह होइन।)
