काठमाडौं - नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा कर्पोरेट सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) ले परम्परागत सहयोगको दायरालाई फड्को मार्दै प्रत्यक्ष सामाजिक परिवर्तनतर्फ उन्मुख भएको देखिन्छ। नबिल बैंकद्वारा सञ्चालित 'Nabil Securing Health and Empowerment (SHE)' परियोजना यसको एक ज्वलन्त उदाहरण हो, यस परियोजनाले सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत छात्राहरूको स्वास्थ्य र शिक्षामा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्दै उनीहरूको शैक्षिक अधिकारको संरक्षणका लागि एक रणनीतिक आधार तयार गरेको छ।
ग्रामीण तथा सहरी क्षेत्रका सामुदायिक विद्यालयहरूमा महिनावारी स्वच्छतासम्बन्धी चेतनाको कमी र आवश्यक सामग्रीको सहज उपलब्धता नहुँदा धेरै छात्रा विद्यालय जानबाट वञ्चित हुने वा पढाइ छुटाउनुपर्ने जटिल समस्या वर्षौंदेखि कायम थियो, जसलाई बैंकले गम्भीरताका साथ सम्बोधन गरेको छ।
बैंकले सातै प्रदेशका १०४ विद्यालयमा स्यानिटरी प्याड भेन्डिङ मेसिन जडान गरी छात्राहरूका लागि शिक्षा र स्वास्थ्य दुवैको सहज पहुँच सुनिश्चित गरिदिएको छ। हालसम्म करिब ५० हजार छात्रा लाभान्वित भइसकेको यो परियोजनालाई थप विस्तार गरी थप २४८ विद्यालयमा जडान गर्ने बैंकको योजनाले अन्ततः १ लाख २० हजार छात्रालाई समेट्ने महत्वाकांक्षी लक्ष्य राखेको छ।
यस अभियानको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष 'नबिल स्कुल अफ सोसल इन्टरप्रेन्योरसिप (NSSE)' सँगको सहकार्य हो, जहाँ NSSE का फेलो रमेश साउदद्वारा निर्मित मेसिनहरूको प्रयोगले स्थानीय सीप र प्रविधिलाई प्रोत्साहन गर्दै 'मेक इन नेपाल' अवधारणालाई समेत बलियो बनाएको छ।
यस परियोजनाबाट लाभान्वित एक छात्राका अनुसार, विद्यालयमा उपलब्ध यी सुविधाहरूले महिनावारीको समयमा विद्यालय छाड्नुपर्ने बाध्यतालाई हटाएर आफ्नो पढाइलाई निर्बाध अघि बढाउन मद्दत गरेको छ।
'बिना लाज, बिना रोक' भन्ने नाराका साथ अघि बढेको यो परियोजनाले छात्राहरूको आत्मविश्वासमा सुधार ल्याउनुका साथै विद्यालय तहमा लैंगिक समानताको वातावरण निर्माण गर्न उल्लेखनीय भूमिका खेलेको पाइन्छ।
यद्यपि, यस्ता सामाजिक परियोजनाहरूको दीर्घकालीन प्रभावकारिता सुनिश्चित गर्न जडान गरिएका मेसिनहरूको नियमित प्राविधिक मर्मत, प्याडको निरन्तर आपूर्ति र महिनावारीसम्बन्धी सामाजिक संकोच हटाउन आवश्यक सचेतना कार्यक्रमहरूको निरन्तरता अपरिहार्य देखिन्छ।
समग्रमा, नबिल बैंकको यो पहल केवल एउटा संस्थागत उत्तरदायित्व मात्र नभएर शैक्षिक प्रणालीमा समावेशीपन ल्याउने एउटा मानक हो, जसले अन्य वित्तीय संस्थाहरूलाई पनि CSR को मोडेल कसरी प्रत्यक्ष सामाजिक प्रभावसँग जोड्न सकिन्छ भन्ने दिशामा प्रेरित गर्दै एक बलियो केस स्टडी प्रस्तुत गरेको छ ।
