३ भदौ, काठमाडौं । बिजुली र पानीको बिल तिर्न लामो लाइनमा बस्नुपर्दा आजित हुनुहुन्छ ? त्यसो हो भने तपाईं प्रविधिको प्रयोगमा अझै अभ्यस्त हुनुहुन्न ।
हातमै भएको स्मार्ट फोनमा एउटा एप डाउनलोड गरे यस्तो लाइनमा बस्ने सास्ती भोग्नुपर्दैन । नेपालमा यस्ता डिजिटल भुक्तानी सेवा प्रदायक प्रशस्त खुलिसकेका छन् । साथै, करिब ४० लाख प्रयोगकर्ताले यस्तो सिस्टममा खाता खोलिसकेको अनुमान छ ।
यसका बाबजुद नेपालमा अझै पनि ९७ प्रतिशत भुक्तानी रकममै हुन्छ । त्यसलाई ५० प्रतिशतमा मात्रै झार्न सकियो भने नेपालको औपचारिक अर्थतन्त्रको आकार निकै उच्च हुने जानकारहरू बताउँछन् ।
अहिले ईसेवा, आईएमई–पे, खल्ती, प्रभु पे, सेल–पेलगायतले ‘मोबाइल वालेट’ का रूपमा सेवा दिइरहेका छन् । यस्ता सेवा प्रदायकको प्लेटफर्ममा खाता खोलेर सेवा लिन सकिन्छ । यसबाट विभिन्न दैनिक उपभोगका सेवाहरुको खरिद तथा बिल भुक्तानीका लागि कार्यालय र पसलहरु धाउनुपर्ने अवस्था अन्त्य हुन्छ ।
पछिल्लो सयममा मोबाइलमा रिचार्ज र फिल्मको टिकट काट्दा डिजिटल भुक्तानी गर्ने क्रम बढेको छ । तर, अन्य सेवाहरुमा भने यसको प्रयोगले त्यति ब्यापकता पाइसकेको छैन । यस्ता सेवाप्रदायकको एप डाउनलोड गर्ने क्रम तीव्र रूपमा बढे तापनि खाता खोलेर दैनिक सक्रिय कारोबारको संख्या भने १५ देखि २० प्रतिशत मात्रै रहेको अनुमान छ । कतिपय प्रयोगकर्ताहरू साप्ताहिक वा मासिक रुपमा यस्ता एपहरु प्रयोग गर्छन् ।
‘डिजिटल नेपाल’ को लक्ष्य लिएर अघि बढेको सरकारले ‘क्यास लेस’ कारोबारलाई प्रोत्साहित गर्न पछिल्लो सयममा डिजिटल भुक्तानीलाई निकै जोड दिएको छ । यस्तो अवस्थामा डिजिटल भुक्तानी सेवा प्रदायकहरु थपिने क्रमले सरकारलाई लक्ष्यतर्फ बढ्न सघाएका छन् ।
यस्ता सेवा प्रदायकले तत्कालै पैसा पठाउने र प्राप्त गर्ने, मोबाइलमा रिचार्ज गर्ने, पानी र बिजुली बिलहरूको भुक्तानी गर्ने, बस, हवाई सेवा, फिल्मलगायतको टिकट काट्ने, रकम ट्रान्सफर गर्ने, विद्यालय/कलेजका शुल्कहरू भुक्तानी गर्नेदेखि लिएर अनलाइनभन्दा बाहिर (अफसाइट) रहेका रेस्टुरेन्टहरू, ग्रोसरी/डिपार्टमेन्ट स्टोरहरूका साथै साना–ठूला खुद्रा पसलहरूमा भुक्तानी गर्ने सम्मका डिजिटल कारोबार गर्छन् ।
ई–सेवाले रोपेको बिउ
नेपालमा सबैभन्दा पहिलो डिजिटल भुक्तानी सेवा प्रदायकका रूपमा ई–सेवा आएको थियो । अहिले पनि ई–सेवा यस क्षेत्रमा सर्वाधिक लोकप्रिय छ । यस कम्पनीमा मात्रै २० लाख प्रयोगकर्ताले खाता खोलिसकेका छन् । कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा संस्थापक अस्गर अली डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग, फाइदा र यसको प्रभावकारिताबारे नागरिकमा सचेतना बढेको बताउँछन् । २० लाख खाता खुले पनि ८० लाख जनसंख्या ई–सेवबाट लाभान्वित भइरहेको उनको भनाइ छ ।
ई–सेवाले २००९ बाटै यो सेवा थालनी गरेको थियो । तर, नागरिकको विश्वास आर्जन गर्न सुरुमा निकै कठिन परेको अली बताउँछन् । त्यसैकारण ई–सेवाले यस्तो डिजिटल भुक्तानीका लागि विभिन्न सेवा केन्द्रहरु तोक्नु पर्यो।
विभिन्न किसिमका पसलहरूले ई–सेवाको एजेन्टमा रूपमा काम गरे । अझै गरिरहेका पनि छन् । हाल ई–सेवाका ६० हजार कस्टमर केयर पोइन्टहरु छन् । त्यसैका माध्यमबाट डिजिटल भुक्तानीको बारेमा चासो र चेतना बढ्यो । हाल ई–सेवा मोबाइल एपमै उपलब्ध छ । यसको प्रयोगकर्ता पनि बढिरहेका छन् ।
ईसेवाको बाटो पछ्याउँदै अन्य कम्पनीहरु पनि आए । जसका कारण भुक्तानी सेवाप्रदायक बीच बजारमा प्रतिस्पर्धा भएर स्तरीय सेवा दिने होडबाजी चलेको छ ।
अन्य कम्पनी पनि झांगिँदै
..........
