काठमाडौँ, २०८२ चैत – नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै सार्वजनिक गरेको एक प्रतिवेदन अनुसार नेपालको घरजग्गा बजारमा पछिल्लो समय उत्साहजनक सुधार देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को अन्तिम त्रैमाससम्म आइपुग्दा घरजग्गा कारोबारको संख्याले पछिल्लो तीन वर्षकै उच्च विन्दु छोएको छ।
कारोबारमा ऐतिहासिक वृद्धि राष्ट्र बैंकको आर्थिक अनुसन्धान विभागका अनुसार, आव २०८१/८२ को चौथो त्रैमासमा देशभर कूल ४ लाख ५६ हजार घरजग्गा कारोबार (राजिनामा) भएका छन्। यो संख्या विगत १२ त्रैमासकै सबैभन्दा बढी हो, जसले सुस्ताएको घरजग्गा बजार पुनः चलायमान भएको संकेत गर्दछ।
प्रतिवेदनका मुख्य तथ्याङ्कहरू यस प्रकार छन्:
-
थैली रकम (घोषित मूल्य): घरजग्गा खरिद गर्दा घोषणा गरिने थैली रकममा ठूलो वृद्धि भएको छ। आव २०७९/८० को सुरुमा करिब ५८ अर्ब ६६ करोड रहेको थैली रकम आव २०८१/८२ को अन्त्यसम्म आइपुग्दा दोब्बरभन्दा बढीले वृद्धि भई १ खर्ब २७ अर्ब ६१ करोड पुगेको छ।
-
कारोबार भएको क्षेत्रफल: पछिल्लो तीन वर्षमा कारोबार भएको जग्गाको क्षेत्रफल १.८ गुणाले बढेको छ। आव २०८०/८१ को चौथो त्रैमासमा मात्रै सर्वाधिक १० करोड ७५ लाख वर्गमिटर जग्गाको कारोबार भएको देखिन्छ।
-
प्रदेशगत अवस्था: कारोबार संख्या र क्षेत्रफलका आधारमा मधेस प्रदेश सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। तर, कारोबारको कुल मूल्य (थैली रकम) का आधारमा भने बागमती प्रदेश शीर्ष स्थानमा छ। काठमाडौँ उपत्यकाको महँगो जग्गाका कारण बागमती प्रदेशमा मात्रै आव २०८१/८२ को चौथो त्रैमासमा ५१ अर्ब ३७ करोड बराबरको कारोबार भएको छ।
बैंकिङ कर्जा र सहरी क्षेत्रको आकर्षण घरजग्गा क्षेत्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी पनि निरन्तर बढिरहेको छ। आव २०७७/७८ देखि २०८१/८२ सम्मको अवधिमा 'रियल स्टेट कर्जा' मा ७२.४१ प्रतिशत र 'आवासीय घर कर्जा' मा ६१.५५ प्रतिशतको वृद्धि भएको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
सहरी क्षेत्रका ट्रेन्डहरू:
-
महानगरपालिकाको हिस्सा: देशको कुल कारोबार संख्यामा महानगरपालिकाहरूको हिस्सा ४.१ प्रतिशत मात्र भए तापनि कुल थैली रकममा यिनीहरूको योगदान १३ प्रतिशत रहेको छ।
-
भरतपुर र काठमाडौँ: महानगरपालिकाहरूमध्ये सबैभन्दा धेरै कारोबार संख्या भरतपुरमा र सबैभन्दा बढी थैली रकम (कारोबार मूल्य) काठमाडौँमा देखिएको छ।
-
लोकप्रिय कित्ता: देशभर साना र मध्यम वर्गका कित्ताहरूमा आकर्षण बढी छ। कुल कारोबारमध्ये २.५ देखि १० आना सम्मका प्लटहरूको हिस्सा ४३ प्रतिशत रहेको छ।
राजस्व र मौसमी प्रभाव घरजग्गा कारोबारमा मौसमी प्रभाव स्पष्ट देखिएको छ। सामान्यतया मनसुनको समयमा (पहिलो त्रैमास) कारोबार सुस्ताउने र तेस्रो तथा चौथो त्रैमास (फागुन-असार) मा उच्च हुने गरेको छ। घरजग्गाबाट प्राप्त हुने सरकारी राजस्वमा पनि सुधार आएको छ। आव २०७९/८० मा निकै घटेको राजस्व हाल १० देखि १५ अर्बको बीचमा स्थिर हुन थालेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको यो प्रतिवेदनले केही वर्षको अन्योल र मन्दी पछि नेपालको घरजग्गा क्षेत्रमा स्थायित्व र क्रमिक विकासको बाटो समातेको निष्कर्ष निकालेको छ।
