काठमाडौँ – सुन, नेपालको सांस्कृतिक र ऐतिहासिक धरोहरको महत्वपूर्ण अङ्ग हो। हाम्रो समाजमा सुनको गहना केवल सौन्दर्य र धनको प्रतीक मात्र होइन, यसका साथ गहिरा सांस्कृतिक र धार्मिक अर्थ पनि जोडिएका छन्। जन्मदेखि मृत्युसम्म, विवाहदेखि सांस्कृतिक पर्वसम्म, सुनको गहना नेपाली जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ। नेपाली महिलाका लागि विवाहमा सुनको गहना महत्त्वपूर्ण मानिन्छ भने पुरुषहरूका लागि पनि यो सामाजिक र सांस्कृतिक मान्यताको प्रतीक हो। साथै, सुनलाई धन र समृद्धिको प्रतीक मान्ने परम्परा प्राचीन समयदेखि नै चलिआएको छ। नेपालको सुनचाँदी बजारले आज पनि ती पुराना परम्परालाई जीवित राख्दै, विविधता र संस्कृतिको रंगीन संसारलाई समेटिरहेको छ।
नेपाल सरकारले विदेशबाट ल्याइने सुन र चाँदीका गहनामा नयाँ भन्सार नियम केही समय अघिदेखि नै लागू गरी सकेको छ। आर्थिक ऐन २०८१ ले गरेको व्यवस्था बमोजिम अर्थ मन्त्रालयले राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गर्दै यसको जानकारी गराएकाे थियाे । यी नियमले सुनचाँदीको आयातलाई व्यवस्थित गर्ने र अवैध कारोबारलाई नियन्त्रण गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
उत्त प्रावधानहरू अनुसार, पुरुषले २५ ग्राम र महिलाले ५० ग्रामसम्मको सुन ल्याउन पाउनेछन्। यसमा कुनै पनि भन्सार शुल्क लाग्ने छैन। त्यस्तै, चाँदीका गहना ५०० ग्रामसम्म र एक लाख रुपैयाँ मूल्यसम्मका जवाहिरात जडित गहना पनि बिना शुल्क ल्याउन सकिन्छ।
तर, सामान्य गहना आकार मात्र दिएर बनाइएका सुनका बेरुवा औंठी, बाला, सिक्री जस्ता रसायन प्रयोग नगरिएका वस्तुहरू गहनाका रूपमा ल्याउन पाइने छैन।
विदेशबाट आउने नेपालीहरूले ५० ग्रामभन्दा बढी सुन ल्याएमा, अधिक परिमाणमा तोकिएको दर अनुसार भन्सार शुल्क तिर्नु पर्छ। यदि सुनको परिमाण ५० देखि १०० ग्रामसम्म भएमा थप ३ प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लाग्नेछ। १०० ग्रामभन्दा बढी सुन ल्याएमा जफत गर्ने व्यवस्था छ।
चाँदीको हकमा, ५०० ग्राम भन्दा बढी चाँदी ल्याएमा पनि तोकिएको दरमा भन्सार शुल्क तिर्नु पर्छ। ५० ग्राम बढी ल्याएमा ३ प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लाग्नेछ।
विशेषज्ञका अनुसार, यी नियमले वैध आयातलाई प्रोत्साहन गर्ने र अवैध तस्करीलाई रोक्ने मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, यसले सरकारी राजस्वको वृद्धिमा पनि योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
विदेशमा रहेका नेपालीहरूलाई यी नियमहरूको बारेमा जानकारी राख्नु महत्त्वपूर्ण छ, ताकि उनीहरूले बिना कुनै समस्याका सुनचाँदी ल्याउन सकून्।
सरकारले पारदर्शी रूपमा गहना आयातलाई व्यवस्थापन गर्नका लागि नयाँ भन्सार नीति ल्याएको हो, जसले सुनचाँदी बजारमा स्थिरता र विश्वास कायम गर्ने विश्वास गरिएको छ।
