काठमाडौं — विद्युतीय भुक्तानीका माध्यमहरू, जस्तै मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ, QR कोड, वा डिजिटल वालेटको प्रयोग गर्दा कहिलेकाहीं प्राविधिक त्रुटिका कारण कारोबार असफल हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा, रकम खाताबाट काटिन्छ तर सेवा प्राप्त हुँदैन, जसले गर्दा ग्राहकहरू चिन्तित र अन्यौलमा पर्न सक्छन्। यस्तो परिस्थिति उत्पन्न हुँदा ग्राहकहरूमा ठूलो प्रश्न उठ्छ—पैसा कहाँ जान्छ र कसरी फिर्ता हुन्छ? असफल कारोबारको स्थितिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ग्राहकको रकम सुरक्षित रूपमा फिर्ता गर्ने प्रक्रिया अपनाउँछन्, जसले गर्दा ग्राहकहरूले आफ्नो रकम फिर्ता प्राप्त गर्न सक्छन्।
कारोबार असफल हुँदा ग्राहकको रकम फिर्ता कसरी हुन्छ?
विद्युतीय भुक्तानी गर्दा कारोबार असफल भएमा, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ग्राहकको रकम फिर्ता गर्नका लागि विशेष प्रक्रिया अपनाउँछन्। नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले यसका लागि समयसीमा तोकिएको हुन्छ, जुन विभिन्न परिस्थितिहरूमा फरक हुन सक्छ। यदि विद्युतीय भुक्तानी गर्ने संस्था र रकम जानुपर्ने संस्था एउटै भएमा, असफल कारोबारको रकम एक दिनभित्र (T+1) ग्राहकको खातामा फिर्ता हुनेछ। यदि भुक्तानी गर्ने संस्था र रकम प्राप्त गर्ने संस्था फरक भए तर दुवै संस्था नेपाली भएमा, कारोबार असफल भएपछि ३ दिनभित्र (T+3) रकम फिर्ता हुनेछ। तर, यदि भुक्तानीमा संलग्न संस्था र रकम जानुपर्ने संस्था फरक र एउटा विदेशी संस्था भएमा, रकम फिर्ता ३० दिन (T+30) भित्र हुनेछ। विदेशी संस्थाहरूबीचको लेनदेन नियमका कारण यस प्रक्रियामा समय लामो लाग्न सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ।
ग्राहकको जिम्मेवारी के हुन्छ?
यस्तो समस्या उत्पन्न भएमा, ग्राहकले सबैभन्दा पहिले आफ्नो सम्बन्धित बैंक वा वित्तीय संस्थासँग तुरुन्त सम्पर्क गर्नुपर्छ। बैंकले ग्राहकबाट ट्रान्जेक्शन नम्बर र अन्य आवश्यक विवरणहरू संकलन गर्छ र त्यसपछि सम्बन्धित प्रणालीमार्फत उक्त समस्या अनुसन्धान गर्छ। कुनै समस्या भएको पुष्टि भएमा, बैंकले तुरुन्तै समाधान प्रक्रिया सुरु गर्दछ र ग्राहकको रकम सुरक्षित रूपमा फिर्ता गरिन्छ।
हिसाब मिलानको प्रक्रिया
विद्युतीय कारोबारमा असफल हुँदा रकम पठाउने (Issue) र प्राप्त गर्ने (Acquire) दुवै संस्थाले बराबर जिम्मेवारी लिन्छन्। यसले गर्दा कुनै पनि असफल कारोबारको अवस्थामा ग्राहकको रकम फिर्ता गर्ने प्रक्रिया सुनिश्चित हुन्छ। विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीमा हुने सम्भावित त्रुटिहरूको कारणले गर्दा ग्राहकहरूलाई कुनै नोक्सान नहोस् भन्ने उद्देश्यले दुवै पक्षको जिम्मेवारीलाई स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरिएको छ। कारोबार असफल भए पनि ग्राहकको रकम सुरक्षित रूपमा फिर्ता हुने व्यवस्था भएकाले, यस प्रक्रियाले ग्राहकको विश्वासलाई कायम राख्न मद्दत गर्दछ।
हालका वर्षहरूमा विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीको व्यापक प्रयोग हुँदै आएको छ, जसले गर्दा यस प्रकारका प्राविधिक समस्याहरू सामान्य भइसकेका छन्। डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग वृद्धि भएको कारणले गर्दा कहिलेकाहीं असफल कारोबारका समस्या उत्पन्न हुन्छन्, तर बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले यस्तो अवस्थाको लागि स्पष्ट प्रक्रियाहरू तयार पारेका छन्। यो प्रक्रियाले ग्राहकहरूलाई कुनै समस्या भएमा तुरुन्तै फिर्ता रकम प्राप्त हुने सुनिश्चितता दिन्छ, जसले गर्दा डिजिटल कारोबारप्रतिको ग्राहकको विश्वास अझ सुदृढ हुन्छ।
